Gazi është dioksid karboni i tretur në ujë. Ligji evropian ka tri emërtime për ujërat minerale me gaz. Studimet që lexuam e ndajnë ujin e thjeshtë nga ai me aromë.

Uji me gaz është ujë me dioksid karboni. Për ujërat minerale natyrore ligji i BE-së ka tri emërtime, sipas origjinës së gazit. Në një studim me 72 burra, urina e katër orëve nuk dalloi nga ajo e ujit pa gaz. Në laborator, ujërat me aromë gërryen smaltin, shumë prej tyre sa lëngu i portokallit; ujin e thjeshtë me gaz nuk e testuan.
Në restorant kamerieri pyet: me gaz apo pa gaz? Ti zgjedh me gaz, sepse të pëlqen. Pastaj të vjen një pyetje e vogël. Çfarë është saktësisht ai gaz, nga vjen dhe a ndryshon diçka në ujë?
Etiketa, hidratimi dhe dhëmbët janë tri pyetje të ndryshme, me burime të ndryshme. Nuk japim këshilla mjekësore.
Gazi i ujit me gaz është dioksidi i karbonit, CO2. Direktiva 2009/54/KE e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit, e datës 18 qershor 2009, flet për shfrytëzimin dhe tregtimin e ujërave minerale natyrore. Në shtojcën I, pjesa III, përshkruan ujërat minerale natyrore që lëshojnë dioksid karboni vetë dhe në mënyrë të dukshme. Ato ndahen në tri kategori, secila me emrin e vet të rezervuar.
| Emërtimi në etiketë (përkthimi ynë) | Çfarë do të thotë sipas direktivës | Emri në direktivë |
|---|---|---|
| Ujë mineral natyror i gazuar natyrshëm | Dioksidi i karbonit nga burimi, pas mbushjes në shishe, është po aq sa në burim; lejohet rifutja e gazit nga i njëjti burim, në sasinë e çliruar gjatë procesit | naturally carbonated natural mineral water |
| Ujë mineral natyror i pasuruar me gaz nga burimi | Dioksidi i karbonit nga e njëjta shtresë ujore ose depozitë është më shumë se në burim | natural mineral water fortified with gas from the spring |
| Ujë mineral natyror i gazuar | I është shtuar dioksid karboni me origjinë tjetër nga shtresa ujore ose depozita ku buron uji | carbonated natural mineral water |
Përkthimet shqip të emërtimeve janë tonat. Emrat anglisht janë ata të tekstit të direktivës. Teksti që lexuam është ai i botuar në Gazetën Zyrtare të BE-së më 26.6.2009: versionin e konsoliduar nuk e kontrolluam.
Neni 7, pika 1, thotë se këta janë emrat e shitjes për ujërat minerale natyrore me gaz. Sipas nenit 4, pika 2, uji mineral natyror në gjendjen e tij në burim nuk mund të marrë asnjë shtesë tjetër përveç futjes ose rifutjes së dioksidit të karbonit, në kushtet e shtojcës I, pjesa III.
Direktiva flet vetëm për ujërat minerale natyrore. VKM nr. 379/2016 për ujin e pijshëm, në tekstin e konsoliduar me VKM nr. 403/2024, në nenin 3, pika 2 a), i përjashton ujërat kurative, minerale, termominerale dhe gjeotermale, «të përcaktuara me rregullore të veçanta». Rregulloren shqiptare për ujërat minerale nuk e gjetëm. Prandaj nuk themi nëse këto tri emërtime janë të detyrueshme në Shqipëri. Për ujërat me gaz që nuk janë minerale nuk lexuam asnjë rregull.
Sa minerale ka uji është një pyetje tjetër nga ajo e gazit. Për matjen e mineraleve të tretura shiko TDS në ujë.
Për këtë pyetje ka një studim me matje. Maughan dhe bashkëpunëtorët (Loughborough, Bangor dhe Stirling, Mbretëria e Bashkuar) e botuan në American Journal of Clinical Nutrition në vitin 2016. Ata studiuan 13 pije të zakonshme, mes tyre ujin pa gaz si bazë krahasimi, për të parë sa urinë del pas pirjes. Ideja e studimit: sa më pak urinë del, aq më shumë ujë mbahet.
Secili nga 72 burrat, të hidratuar normalisht dhe pa ngrënë, piu një litër ujë pa gaz ose një nga tri pije të tjera brenda 30 minutave. Urina u mblodh për katër orët e mëpasshme. Pas ujit pa gaz masa totale e urinës ishte mesatarisht 1337 gram. Pas një tretësire për rihidratim oral ishte rreth 1038 gram. Pas qumështit të plotë ose pa yndyrë rreth 1050 gram: pra këto pije e mbajtën më shumë ujë. Për ujin me gaz abstrakti thotë se urina e katër orëve nuk ishte e ndryshme nga ajo e ujit pa gaz. Po kështu për kolën, çajin, kafenë, lëngun e portokallit dhe disa pije të tjera.
| Çfarë matën | Çfarë gjetën | Kufiri |
|---|---|---|
| Urina e katër orëve pas një litri pije | Uji me gaz nuk ndryshonte nga uji pa gaz | Vetëm burra, të hidratuar normalisht, pa ngrënë |
| Të njëjtën matje për qumështin dhe tretësirën për rihidratim | Doli më pak urinë se pas ujit pa gaz | Një litër pije dhe katër orë matje |
| Çfarë ndodh pas orës së katërt, me fëmijë, me gra, në vapë ose në sport | Abstrakti nuk jep të dhëna | Pjesëmarrësit ishin vetëm burra |
Burimi: abstrakti i Maughan et al., Am J Clin Nutr 2016;103(3):717-723. Nuk lexuam tekstin e plotë.
Studimi mat një gjë: urinën e katër orëve pas një litri. Sa ujë me gaz duhet të pijë dikush në ditë, nuk e thotë.
Të dy studimet e dhëmbëve kanë testuar ujëra me aromë, jo ujin e thjeshtë me gaz.
Rees dhe bashkëpunëtorët (European Journal of Dentistry, 2007) kanë testuar ujëra me aromë, të disponueshme për publikun. Aciditeti i tyre, në një shkallë ku 7 është neutrale, ishte midis 2,64 dhe 3,24. Lëngu i portokallit i përdorur si krahasim ishte 3,68. Pas një ore zhytjeje, ujërat me aromë hoqën nga smalti i dhëmbit midis 1,18 dhe 6,86 mikron, ndërsa lëngu i portokallit hoqi 3,24 mikron. Autorët shkruajnë se shumë nga ujërat e testuara ishin aq gërryese sa lëngu i portokallit. Tri nga pijet ishin me gaz dhe të tjerat pa gaz. Humbja më e madhe e smaltit (6,86 mikron) ishte te një pije pa gaz, më e vogla (1,18) te një pije me gaz. Autorët e lidhin aciditetin, me gjasa, me ekstraktet e frutave të shtuara si aromë.
Brown dhe bashkëpunëtorët (International Journal of Paediatric Dentistry, 2007) testuan ujëra me aromë dhe me gaz nga tregu britanik. Të gjitha ishin acide, me vlera midis 2,74 dhe 3,34 në shkallën e aciditetit. Në provën laboratorike me pluhur hidroksiapatiti, potenciali i tyre gërryes ishte i ngjashëm ose më i madh se ai i lëngut të pastër të portokallit. Autorët përfundojnë se ujërat me gaz që kanë aromë duhen konsideruar si potencialisht gërryese dhe si pije potencialisht acide, jo si ujë me aromë.
Të dy punimet janë laboratorike, me mostra smalti dhe dhëmbë të nxjerrë, jo me njerëz që pinë çdo ditë. Pijet janë ato të vitit 2007 (te Brown, të tregut britanik): sot produktet mund të jenë ndryshe. Nuk dimë nëse ka rëndësi sa shpesh ose sa ngadalë pihet. Leximi ynë i dy punimeve është ky: nëse në shishe ka aromë ose lëng frutash, burimet e ndajnë nga uji i thjeshtë dhe e quajnë një pije tjetër. Për dhëmbët e tu pyet dentistin.
Katër pyetje për shishen që ke përpara.
Për pyetjet mbi organizmin pyet mjekun ose dentistin. Për ujin e rubinetit në Tiranë kemi një shkrim më vete: a është i pijshëm uji i rubinetit në Tiranë.
Shkruaj emrin dhe numrin e telefonit. Specialisti ynë të telefonon dhe përgjigjet pa detyrim.
E morëm kërkesën tënde. Do të të telefonojmë ose do të të shkruajmë në WhatsApp për të caktuar bashkë ditën dhe orën e vizitës.
Aquasana instalon sisteme filtrimi poshtë lavamanit, për rubinetin e kuzhinës, aty ku merret uji që pihet dhe që shkon në tenxhere. Nëse do të dish çfarë ka uji që del nga rubineti yt, lexo analiza e ujit të pijshëm në shtëpi. Kriteret e një filtri i gjen te filtër uji për shtëpi; për llojet e filtrave shiko llojet e filtrave të ujit.
Fillojmë gjithmonë me një vizitë: vjen specialisti ynë, e shohim bashkë dhe vendos ti. Vizita është falas dhe pa detyrim.
Është dioksid karboni, CO2. Për ujërat minerale natyrore direktiva e BE-së ka tri emërtime, sipas origjinës së gazit.
Në një studim me 72 burra urina e katër orëve pas një litri ujë me gaz nuk ndryshonte nga ajo e ujit pa gaz. Pjesëmarrësit ishin vetëm burra; për gra ose fëmijë abstrakti nuk jep të dhëna.
Dy studime laboratorike testuan ujëra me aromë: shumë prej tyre gërryen smaltin sa lëngu i portokallit. Ujin e thjeshtë me gaz nuk e testuan. Për dhëmbët e tu pyet dentistin.
Jo domosdoshmërisht. Emërtimi «ujë mineral natyror» lidhet me direktivën. Për ujërat me gaz pa këtë emër nuk lexuam asnjë rregull.
Shkruaj emrin dhe numrin e telefonit. Të telefonojmë ne dhe caktojmë bashkë ditën që të përshtatet.
E morëm kërkesën tënde. Do të të telefonojmë ose do të të shkruajmë në WhatsApp për të caktuar bashkë ditën dhe orën e vizitës.