Kuzhina

Uji për gatim: çfarë thonë burimet dhe çfarë mungon

Çfarë thotë ligji për ujin e kuzhinës dhe çfarë dihet për orizin, fasulet dhe ujin e ftohtë dhe të ngrohtë, me burime të hapura.

Një kuzhinë me dollapë të errët, lavaman të zi dhe dy rubinete të zeza, pranë një pllake gatimi
Shkurt

Uji për gatim: VKM-ja e përfshin gatimin te përkufizimi i ujit të pijshëm, pra është i njëjti ujë. Për ushqimin e gatuar ka pak studime: dy mbi strukturën e orizit dhe një mbi kohën e gatimit të fasuleve. Për ujin e ngrohtë nga bojleri ka një këshillë të agjencisë amerikane të mjedisit. Për pastën, perimet dhe supën nuk gjetëm burime.

Ke pyetje për ujin në shtëpinë tënde? Rezervo vizitën falas Vjen specialisti ynë dhe i përgjigjet pyetjeve të tua për ujin në shtëpi. Vizita është falas dhe pa detyrim.

Mbush tenxheren me ujë nga rubineti dhe e vë mbi zjarr. Kur fillon të vlojë, hedh kripën dhe makaronat. Në një kuzhinë tjetër dikush e mbush tenxheren me ujë të ngrohtë nga bojleri, që të vlojë më shpejt.

Dy tenxhere, dy ujëra. A ka rëndësi cili është? Këtu i vendosim burimet njëra pas tjetrës: çfarë thonë dhe çfarë nuk thonë.

Ligji: i njëjti ujë për pirje dhe për gatim

VKM nr. 379/2016, në tekstin e konsoliduar me VKM nr. 403/2024, e lidh ujin e pijshëm me gatimin që në përkufizim. Përfshin ujërat e trajtuara ose të patrajtuara «për qëllim pirjeje, gatimi, përgatitjeje të ushqimeve dhe për nevojat e higjienës», pavarësisht origjinës. Origjinat që numëron: rrjeti publik ose privat, depozitat, autobotët, pusi, uji i ambalazhuar.

BurimiÇfarë shkruanKu shkruhet
VKM nr. 379/2016, neni 2, pika 1 a)Uji i pijshëm është uji i përcaktuar për pirje, gatim, përgatitje të ushqimeve dhe higjienë, nga çdo origjinëPërkufizimi i ujit të pijshëm
ISHP, udhëzuesi për ujin, sanitetin dhe higjienën, dhjetor 2023Uji që plotëson kriteret e normës konsiderohet i përshtatshëm për pirje, për gatim, për përdorim familjarPjesa mbi vlerat parametrike
ISHP, i njëjti udhëzuesKur uji është i pasigurt, nuk përdoret për larje e përgatitje ushqimi, as për pirje, akull ose formula për bebePjesa mbi furnizimin me ujë gjatë përmbytjeve

VKM është vendimi i Këshillit të Ministrave. ISHP është instituti shtetëror që ka botuar udhëzuesin.

Nga tabela del një gjë e vetme: sipas VKM-së dhe ISHP-së, uji për gatim nuk është një ujë më vete. Normat e VKM-së vlejnë për ujin e pijshëm, pra edhe për atë që shkon në tenxhere. Në pjesët e VKM-së që lexuam nuk gjetëm një normë vetëm për ujin e gatimit. Çfarë mat një analizë e ujit e gjen te analiza e ujit të pijshëm në shtëpi.

Orizi: çfarë gjetën dy studime japoneze

Ligji nuk flet për shijen e orizit. Për këtë gjetëm dy studime, të dyja nga studiues në Japoni (Niigata University of Pharmacy and Applied Life Sciences), të botuara te revista Foods në vitet 2023 dhe 2024. Janë punë laboratori dhe asnjë nuk është bërë me ujin e rubinetit shqiptar.

Studimi i parë mori oriz «chalky», kokrra të bardha si shkumës që dalin kur orizi piqet në temperatura të larta. E njomën 1 orë dhe e gatuan me ujë të pastruar ose me një nga dy ujërat minerale në shishe, me fortësi 304 dhe 1468 mg/l (miligramë për litër). Uji i pastruar kishte 17 mg/l. Struktura e orizit të gatuar u mat me instrument, jo me shije. Në një përzierje ku një pjesë e kokrrave ishin «chalky», kokrra doli 1,05 herë më e ngurtë dhe 1,06 herë më ngjitëse me ujin 304 mg/l se me ujin e pastruar. Me ujin 1468 mg/l shifrat janë 1,11 dhe 1,21 herë. Autorët i quajnë përmirësime të lehta. Shifrat luhaten shumë nga një matje te tjetra.

Studimi i dytë provoi shtatë lloje orizi dhe makarona orizi, me të njëjtat ujëra. Rezultati ndryshon nga një lloj te tjetri: një madhësi e matur me instrument, që autorët e quajnë «toughness», doli më e lartë me ujin më të fortë për tre nga shtatë llojet (për një prej tyre rreth 1,4 herë) dhe pak më e ulët për të tjerat.

Çfarë nuk thonë: ujërat ishin minerale në shishe, jo uji i rubinetit. Studimet nuk përgjigjen për orizin që blen në dyqan e për ujin që del nga rubineti yt. Sa fortësi ka ai, e tregon një analizë. Si matet fortësia e kemi shpjeguar te ujë i fortë dhe ujë i butë.

Fasulet: çfarë gjeti një studim mbi kohën e gatimit

Studimi mbi fasulet u botua në vitin 2022 te revista Heliyon. Provuan tetë lloje fasuleje të zakonshme në katër ujëra: uji i rubinetit, uji i një pusi të shpuar, ujë me acid citrik dhe ujë me bikarbonat natriumi. Autorët i klasifikuan të gjitha si të buta: në ujin e rubinetit kishte 3,54 mg/l kalcium dhe 12,05 mg/l magnez.

Rezultati kryesor nuk ishte për ujin, por për njomjen. Pas 12 orësh në ujë, fasulet u gatuan më shpejt në çdo ujë. Me ujin e rubinetit koha mesatare ra nga 109,5 në 84,6 minuta, me ujin e pusit nga 109,5 në 85,2, me ujin me bikarbonat nga 82,0 në 51,2.

Për ujin e fortë autorët shkruajnë se «dihet» që e zgjat kohën e gatimit dhe përmendin një raport të vitit 1992, sipas të cilit fortësia mbi 80 mg/l ndikon. Ne nuk e hapëm atë raport; titulli i tij, te lista e burimeve të studimit, flet për farat e një bishtajoreje tjetër, «cowpea». Mineralet në ujërat e tyre ishin shumë të pakta për ta ndryshuar kohën. Pra studimi nuk e provon ujin e fortë: e përmend si gjë të njohur dhe nuk e mat.

Për makarona, perime, supë dhe mish nuk gjetëm një studim që krahason ujëra, prandaj nuk japim përgjigje. Për gëlqeren që krijohet kur uji nxehet, shiko gëlqerja në ujë.

Ujë i ftohtë apo i ngrohtë nga rubineti

Në burimet shqiptare që lexuam nuk gjetëm një udhëzim për ujin e ngrohtë në gatim. Gjetëm dy burime që i afrohen temës.

E para është e OBSH-së, te kreu për shijen e ujit. Uji i freskët është përgjithësisht më i këndshëm se uji i ngrohtë. Temperatura e lartë e ujit e favorizon shtimin e mikroorganizmave. Flet për ujin e pijshëm në përgjithësi, jo për gatimin.

E dyta është e EPA-s (Environmental Protection Agency), agjencisë amerikane të mjedisit. Në faqen e saj mbi plumbin në ujin e pijshëm, përditësuar më 18 qershor 2026, mes hapave për ta ulur plumbin shkruan: përdor vetëm ujë të ftohtë për pirje, gatim dhe përgatitjen e formulës për bebe. Shton se zierja nuk e heq plumbin nga uji. Faqja nuk shpjegon pse ujë të ftohtë.

Kjo nuk do të thotë se uji në shtëpinë tënde ka plumb. Është një këshillë e përgjithshme e një burimi amerikan. Për tubacionet në Shqipëri shiko cilësia e ujit dhe tubacionet në Shqipëri.

Kur uji është i pasigurt, çfarë ndryshon në kuzhinë

Udhëzuesi i ISHP-së, në pjesën për përmbytjet, e thotë qartë: kur uji është i pasigurt, nuk përdoret për të larë e përgatitur ushqim. Zierja ka një kufi. Udhëzuesi e shkruan: uji me lëndë djegëse, kimikate toksike ose lëndë radioaktive nuk bëhet i sigurt nga zierja apo dezinfektimi. Në atë rast këshillon ujë të ambalazhuar ose një burim tjetër.

Fletëpalosja e ISHP-së «Ndotja mikrobike e ujit. Si ta eliminojmë atë në kushtet e shtëpisë?» flet për ndotjen mikrobike. Aty shkruan se frutat, perimet dhe çdo ushqim që nuk do të gatuhet lahen me ujë të pastër e të sigurt, ndryshe me ujë të vluar e pastaj të ftohur.

Posteri i OBSH-së «Five keys to safer food» (WHO/SDE/PHE/FOS/01.1) ka të njëjtën ide në çelësin e pestë. Thotë: përdor ujë të sigurt ose trajtoje që të bëhet i sigurt. Laj frutat e perimet, sidomos kur hahen të pagatuara. Arsyeja e shkruar aty: lëndët e para, edhe uji e akulli, mund të kenë mikroorganizma e kimikate të rrezikshme. Masa të thjeshta si larja e qërimi mund ta ulin rrezikun.

Pyetje për ujin e kuzhinës?

Shkruaj emrin dhe numrin e telefonit. Specialisti ynë të telefonon dhe përgjigjet pa detyrim.

Të dhënat i përdorim vetëm për të caktuar vizitën. Mund të kërkosh fshirjen e tyre te info@aquasana.al.

Si punojmë ne në Aquasana

Aquasana instalon sisteme filtrimi poshtë lavamanit, për rubinetin e kuzhinës, aty ku merret uji që shkon në tenxhere dhe në filxhan. Një filtër nuk është përgjigjja e parë: së pari duhet të dish çfarë ka uji yt. Për ujin në Tiranë ka një shkrim më vete: a është i pijshëm uji i rubinetit në Tiranë. Kriteret e një filtri i gjen te filtër uji për shtëpi.

Fillojmë gjithmonë me një vizitë: vjen specialisti ynë, e shohim bashkë dhe vendos ti. Vizita është falas dhe pa detyrim.

Pyetje të shpeshta

A është uji për gatim ndryshe nga ai për pirje?

Sipas VKM-së jo: përkufizimi i ujit të pijshëm përfshin ujin për gatim dhe përgatitje të ushqimeve.

A ndryshon uji strukturën e orizit të gatuar?

Dy studime japoneze, me ujëra minerale në shishe, gjetën ndryshime të lehta në strukturën e orizit të gatuar, jo të njëjta për çdo lloj orizi. Uji i rubinetit nuk u provua.

A e zgjat uji i fortë gatimin e fasuleve?

Një studim e përmend si gjë të njohur, por nuk e provoi: ujërat e tij ishin të buta. Njomja 12 orë e shkurtoi kohën e gatimit në të gjitha ujërat që provoi.

A gatuaj me ujë të ngrohtë nga bojleri?

Burimet shqiptare që lexuam nuk e thonë. Agjencia amerikane EPA, në faqen për plumbin, këshillon vetëm ujë të ftohtë për gatim. Nuk është udhëzim shqiptar.

Burimet
  1. VKM nr. 379, datë 25.5.2016, Për miratimin e rregullores mbi cilësinë e ujit të pijshëm, teksti i konsoliduar me VKM nr. 403, datë 19.6.2024: neni 2, pika 1 a).
  2. ISHP, Udhëzues për ujin, sanitetin dhe higjienën në kushtet e ndryshimeve klimaterike, dhjetor 2023: pjesa mbi vlerat parametrike dhe pjesa mbi furnizimin me ujë gjatë përmbytjeve.
  3. ISHP, Ndotja mikrobike e ujit. Si ta eliminojmë atë në kushtet e shtëpisë?, fletëpalosje me dy faqe. Teksti nuk ka datë të shkruar.
  4. OBSH, Guidelines for drinking-water quality, kreu 10: Acceptability aspects, pika 10.4 mbi temperaturën. Botimi i katërt me shtesat e para, të dyta dhe të treta.
  5. OBSH, Five keys to safer food, posteri WHO/SDE/PHE/FOS/01.1, çelësi i pestë.
  6. US EPA, Basic Information about Lead in Drinking Water, përditësuar më 18 qershor 2026. Burim amerikan.
  7. Effects of Hard Water Boiling on Chalky Rice in Terms of Texture Improvement and Ca Fortification, Foods 2023, 12(13):2510. Lexuam abstraktin dhe përmbledhjen e të dhënave.
  8. Effects of Binding between Ca in Hard Water and Phosphorus in Amylopectin on the Qualities of Boiled Rice and Rice Noodle, Foods 2024, 13(13):2094. Lexuam abstraktin dhe përmbledhjen e të dhënave.
  9. Munthali dhe të tjerë, Soaking beans for 12 h reduces split percent and cooking time regardless of type of water used for cooking, Heliyon 2022, 8(9):e10561.

Rezervo vizitën falas

Shkruaj emrin dhe numrin e telefonit. Të telefonojmë ne dhe caktojmë bashkë ditën që të përshtatet.

Të dhënat i përdorim vetëm për të caktuar vizitën. Mund të kërkosh fshirjen e tyre te info@aquasana.al.